ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖޯގްރަފީ އޮންނަ ގޮތުން ރަށްތައް އެކަހެރިވެފައި އޮތުމަކީ ޒަމާނުއްސުރެ އަޅުގަނޑުމެން ތަހައްމަލުކުރަމުން އަންނަ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމެވެ. އާދައިގެ ބޭސްފަރުވާއަކަށް ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ ލިޔެކިޔުމެއް ހޯދުމަށްޓަކައި ކަނޑުމަގުން އެތައް ގަޑިއިރެއްގެ ދަތުރުކޮށްފައި މާލެއަށް ނުވަތަ އަތޮޅުގެ ވެރިކަންކުރާ ރަށަށް ދާންޖެހުމަކީ ދިވެހިންގެ އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ބައެކެވެ. ނަމަވެސް، 2026 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އައިއިރު، އިންފޮމޭޝަން އެންޑް ކޮމިއުނިކޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީ (އައިސީޓީ) ގެ ދާއިރާއަށް އައިސްފައިވާ ހަލުވި ކުރިއެރުންތަކާއެކު، މި އެކަހެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ފުރުސަތު މިވަނީ ފަހިވެފައެވެ. އާންމު ހިދުމަތްތަކަށް ޑިޖިޓަލް ބަދަލުތައް ގެނެސް، ކޮންމެ ރަށަކަށްވެސް ތައުލީމާއި ސިއްހީ ހިދުމަތްތައް ފަސޭހަކަމާއެކު ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި ތަސައްވުރެއް ނޫނެވެ. އެއީ ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ހައްގެކެވެ. ޑިޖިޓަލް ހަމަހަމަކަން ގާއިމުކުރުމަކީ ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދީ އަދި އިޖުތިމާއީ ކުރިއެރުމުގެ މައިބަދައެވެ. މިކަން ހާސިލުކުރެވެން އޮތީ އައިސީޓީގެ ގާބިލުކަން މުޅި ރާއްޖެއަށް ފުޅާކޮށް، ޓެކްނޮލޮޖީގެ މަންފާ ކޮންމެ ފަރުދަކަށްމެ ލިބޭނެ މަގު ތަނަވަސްކޮށްދީގެންނެވެ.

ރާއްޖޭގެ އައިސީޓީ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަށް ބަލާއިރު، ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ވަނީ ހޯދާފައެވެ. މުވާސަލާތީ ކުންފުނިތަކުން ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްތަކަށް ފައިބަރ އޮޕްޓިކް ކޭބަލްގެ ވިއުގަ ގުޅާލާފައިވާއިރު، ފައިވްޖީ ނެޓްވޯކްގެ ހިދުމަތްވެސް އަތޮޅުތެރޭގެ ގިނަ ރަށްތަކަކަށް މިހާރު ވަނީ ފޯރާފައެވެ. އިންޓަނެޓްގެ ހިދުމަތް ބޭނުންކުރާ މީހުންގެ ނިސްބަތް އާބާދީގެ ނުވަދިހަ އިންސައްތައަށްވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާއިރު، މިއީ ސަރަހައްދީ ފެންވަރުގައިވެސް ފާހަގަކޮށްލެވޭފަދަ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެކެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ ސަބްމެރިން ކޭބަލްތަކާ ރާއްޖެ ގުޅާލުމުގެ ސަބަބުން އިންޓަނެޓްގެ ކެޕޭސިޓީ އެތައް ގުނައަކުން ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި ކޭބަލްތަކެއް އަޅައި، އިންޓަނެޓްގެ ސްޕީޑް މަތިކުރުމަކުން ފުދޭކަށް ނެތެވެ. މި ވަސީލަތްތަކުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން، ދައުލަތުން ފޯރުކޮށްދޭ އާންމު ހިދުމަތްތައް ރައްޔިތުންނާ ހަމައަށް އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ފޯރުކޮށްދެވޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. ރަށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބެލުމެއްނެތި، ކޮންމެ ރައްޔިތަކަށްވެސް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ހަލުވި ސްޕީޑުގައި އިންޓަނެޓް ލިބުމަކީ ޑިޖިޓަލް ހިދުމަތްތަކުގެ ބިންގަލެވެ. މި ބިންގަލުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، އާންމު ހިދުމަތްތައް ޑިޖިޓަލައިޒް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް އިތުރަށް ހަރުދަނާކޮށް، ކޮންމެ ރަށެއްގެ ކައުންސިލް އިދާރާއަކީ ޑިޖިޓަލް ހަބަކަށް ބަދަލުކުރަން ޖެހެއެވެ.

ޑިޖިޓަލް އިންގިލާބުގެ އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއެއް ފެންނަމުންދަނީ ސިއްހީ އަދި ތައުލީމީ ދާއިރާއިންނެވެ. ޓެލެމެޑިސިންގެ ހިދުމަތް މެދުވެރިކޮށް، އަތޮޅުތެރޭގެ ކުދި ރަށްރަށުގައި ތިބޭ ބަލިމީހުންނަށް މާލޭގެ ބޮޑެތި ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ތިއްބަވާ ހާއްސަ ޑޮކްޓަރުންގެ ލަފަޔާއި ފަރުވާ ހޯދުމުގެ މަގު ވަނީ ފަހިވެފައެވެ. މިސާލަކަށް، ހިތުގެ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ހޯދާ މީހަކު ހަމައެކަނި ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމަށްޓަކައި މާލެ އައުމުގެ ބަދަލުގައި، ރަށު ސިއްހީ މަރުކަޒުގައި ހުރެގެން ވީޑިއޯ ކޮންފަރެންސް މެދުވެރިކޮށް ޑޮކްޓަރާ ބައްދަލުކޮށް، ޓެސްޓުތަކުގެ ނަތީޖާ ހިއްސާކުރެވެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން، ބޭސްފަރުވާއަށް ކުރަންޖެހޭ ދަތުރުތައް މަދުވެ، ރައްޔިތުންގެ ޖީބުން ކުރަންޖެހޭ ހޭދަ އެތައް ގުނައަކުން ކުޑަވެގެންދެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ތައުލީމީ ދާއިރާއަށް ބަލާއިރު، ރިމޯޓް ލަރނިންގ ޕްލެޓްފޯމްތައް މެދުވެރިކޮށް، މާލޭގެ ސްކޫލްތަކުން ލިބޭ ފެންވަރުގެ ތައުލީމު ރަށްރަށުގެ ދަރިވަރުންނަށްވެސް ފޯރުކޮށްދެވޭނެ ނިޒާމުތައް ވަނީ ތައާރަފުކުރެވިފައެވެ. އޭލެވެލް ފެންވަރަށް ކިޔަވައިދޭނެ ޓީޗަރުން ނެތް ރަށްރަށުގެ ކުދިންނަށް، އޮންލައިންކޮށް ކްލާސްތަކުގައި ބައިވެރިވެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހުމަކީ ތައުލީމީ ފުރުސަތުތައް ހަމަހަމަކުރުމަށް އެޅޭ ވަރަށް މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ސަރުކާރުގެ އާންމު ހިދުމަތްތައް ކަމަށްވާ ލައިސަންސް ނެގުމާއި، ޕާސްޕޯޓް ހެއްދުމާއި، ވިޔަފާރި ރަޖިސްޓްރީކުރުން ފަދަ ކަންކަން އޮންލައިން ޕޯޓަލްތައް މެދުވެރިކޮށް، ގޭގައި ތިބެގެން ފަސޭހަކަމާއެކު ކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހިފައިވުމަކީ ރައްޔިތުންނަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ލުޔެކެވެ. މިފަދަ ޑިޖިޓަލް ޕަބްލިކް ސަރވިސްތަކުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރުގެ ހިންގުން ހަރުދަނާވެ، ކޮރަޕްޝަނަށް އޮންނަ މަގުތައް ބަންދުވެ، ހިދުމަތް ހޯދުމުގައި ހޭދަވާ ވަގުތު ސަލާމަތްކުރެވެއެވެ.

މިފަދަ ކުރިއެރުންތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، ޑިޖިޓަލް ބަދަލުތަކާއެކު ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކަށް ލޯމަރާލެވޭކަށް ނެތެވެ. އެންމެ ބޮޑު އެއް ކަންބޮޑުވުމަކީ އާންމު ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ޑިޖިޓަލް ލިޓަރަސީ ނުވަތަ ޓެކްނޮލޮޖީއަށް އަހުލުވެރިވެފައިވާ މިންވަރު ކުޑަވުމެވެ. ހާއްސަކޮށް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް އޮންލައިން ހިދުމަތްތައް ބޭނުންކުރަން ދަތިވުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. ސްމާޓްފޯނާއި އިންޓަނެޓް އަތުގައި އޮތް ނަމަވެސް، ރައްކާތެރިކަމާއެކު އެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރަން ނޭނގުމުގެ ސަބަބުން ގިނަ ބަޔަކު ދަނީ މަކަރާއި ހީލަތުގެ ޝިކާރައަކަށް ވަމުންނެވެ. ސައިބަރ ސެކިއުރިޓީގެ ނުރައްކާތައް ދަނީ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އިތުރުވަމުންނެވެ. އޮޅުވާލައިގެން ބޭންކް އެކައުންޓްތަކުން ފައިސާ ހޯދުމާއި، ޒާތީ މައުލޫމާތު ވަގަށް ނެގުން ފަދަ ކުށްތައް އިތުރުވަމުންދާއިރު، މިކަންކަމުން ރައްޔިތުން ރައްކާތެރިކުރުމަށް ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބައެއް ކުދި ރަށްރަށުގައި އަދިވެސް އިންޓަނެޓްގެ ސްޕީޑް ދަށްވުމާއި، ކަރަންޓުގެ ހިދުމަތް މެދުކެނޑުން ފަދަ އުމްރާނީ މައްސަލަތައް ހުރިކަމީވެސް ޑިޖިޓަލް ހިދުމަތްތައް ފުރިހަމައަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އެޅޭ ހުރަހެކެވެ. މި ގޮންޖެހުންތަކަށް ހައްލެއް ނުހޯދައި، ހަމައެކަނި ޑިޖިޓަލް ޕްލެޓްފޯމްތަކެއް ތައާރަފުކުރުމަކުން އޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަ މަންފާއެއް ރައްޔިތުންނަކަށް ނުލިބޭނެއެވެ. ޑިޖިޓަލް ޑިވައިޑް ނުވަތަ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ފަރަގު ކުޑަކުރުމަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދޭންޖެހެއެވެ.

މި މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރާއި އަމިއްލަ ކުންފުނިތައް ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމަކީ ނުހަނު ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ސަރުކާރުގެ ޑިޖިޓަލް ސިޔާސަތުގެ ދަށުން، “ވަން ގަވް” ޕްލެޓްފޯމް ފަދަ ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް ހުރިހާ ހިދުމަތެއް އެއް ފުރާޅެއްގެ ދަށަށް ގެނައުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތްތައް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް، މި ހިދުމަތްތައް ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި، އައިސީޓީ ދާއިރާއަށް ކުރާ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް އިތުރުކުރަން ޖެހެއެވެ. ޕްރައިވެޓް ސެކްޓަރގެ ބައިވެރިވުމާއެކު، އިންޓަނެޓްގެ އަގު ހެޔޮކޮށް، އާންމުން ޓެކްނޮލޮޖީއަށް އަހުލުވެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް މުޅި ރާއްޖޭގައި ހިންގަންޖެހެއެވެ. ޑިޖިޓަލް އައިޑެންޓިޓީ ނުވަތަ އީފާސް ފަދަ ނިޒާމުތައް އިތުރަށް ހަރުދަނާކޮށް، ސައިބަރ ސެކިއުރިޓީގެ ގައުމީ އޮނިގަނޑެއް އެކުލަވާލުމަކީ ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ހޯދުމަށް ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. އައިސީޓީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ތަރައްގީކުރުމުގައި އަމިއްލަ ކުންފުނިތަކަށް ލުއިފަސޭހަތަކެއް ދީގެން، ވާދަވެރި މާހައުލެއް އުފެއްދުމަކީ ހިދުމަތުގެ ފެންވަރު މަތިވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، ޑޭޓާ ޕްރައިވެސީއާ ބެހޭ ގާނޫނުތައް ތަންފީޒުކުރުން ހަރުދަނާކޮށް، ރައްޔިތުންގެ ޒާތީ މައުލޫމާތު ރައްކާތެރިކުރެވޭނެކަމުގެ ޔަގީންކަން ދޭންޖެހެއެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީގެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ދެވޭ ހިދުމަތްތަކަކީ ހަމައެކަނި މާލެއަށް ހާއްސަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އޮންނަ އޮތުން ނިމުމަކަށް ގެނެސް، ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ރަށްރަށުގެ ކައުންސިލްތައް ބާރުވެރިކުރުވުމަށްވެސް އައިސީޓީގެ ދައުރު ބޮޑެވެ.

އާންމު ހިދުމަތްތައް ޑިޖިޓަލައިޒްކޮށް، ރަށްރަށުގެ އެކަހެރިކަން ނައްތާލުމަކީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރުގެ ޒިންމާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުޅި މުޖުތަމައުގެ ބައިވެރިވުން ބޭނުންވާނެ ބޮޑު ބަދަލެކެވެ. ސައިބަރ ސެކިއުރިޓީގެ ގާނޫނުތައް ފާސްކޮށް، ރައްކާތެރި ޑިޖިޓަލް މާހައުލެއް ކަށަވަރުކުރުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ޑޭޓާ ޕްރޮޓެކްޝަން ބިލު ލަސްނުކޮށް ފާސްކުރުމަކީ މިހާރުން މިހާރަށް އަޅަންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެވެ. މި ގާނޫނު ވުޖޫދުވެގެން ނޫނީ، ޑިޖިޓަލް ހިދުމަތްތަކަށް ރައްޔިތުން ކުރާ އިތުބާރު ޔަގީނެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.