ރާއްޖޭގެ މުސްތަގުބަލު ކަމުގައިވާ ޒުވާނުން، ކުށްކުރާ ނެޓްވޯކްތަކާއި ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ތެރެއަށް ގެނބިގެންދާ މަންޒަރަކީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެންނަން އޮތް އެންމެ ހިތްދަތި އެއް ހަގީގަތެވެ. މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަގުފާރިއާއި ގޭންގު ކުށްތަކުގެ ނުރައްކަލަށް ޒުވާނުން ހުށަހެޅި، އެ ކުދިންގެ ހަޔާތް ބަރުބާދުވަމުންދާއިރު، މިކަން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް ނެތުމަކީ ބޮޑުވެގެންވާ މައްސަލައެކެވެ. ކުށްކުރާ މާހައުލަށް ކުދިން ވެއްޓުމުގެ ކުރިން އެކަން ހުއްޓުވޭނެ ނިޒާމެއް ނެތި، ހަމައެކަނި ކުށެއް ކުރުމުން އަދަބު ދިނުމުގެ ވިސްނުމުގައި ތިބެގެން މި ނުރައްކާތެރި ވަބާއިން މުޖުތަމައު ސަލާމަތެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު އެތައް ސަތޭކަ ކުދިންނެއް ސްކޫލް ނިންމައި މުޖުތަމައުއަށް ނުކުންނައިރު، އެކުދިންނަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ މަގުމަތީގެ ނުރައްކާތަކުން ސަލާމަތްވެ ތިބުމެވެ. މިކަމަށް ހައްލެއް ގެނައުމަށްޓަކައި، ކުށްކުރާ ނެޓްވޯކްތައް ރޫޅާލައި، ޒުވާނުންނަށް ރައްކާތެރި މާހައުލެއް ކަށަވަރުކޮށްދޭނެ ހަރުދަނާ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް އެކުލަވާލުމަކީ މިއަދު ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެފައިވާ ކަމެކެވެ.

ފުލުހުންގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ފަހަކަށް އައިސް މާލެއާއި އަތޮޅުތެރޭގައި ހިނގާ މާރާމާރީތަކާއި މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަތަކުގައި ޝާމިލުވާ ޒުވާނުންގެ ނިސްބަތް ވަނީ ކަންބޮޑުވާ މިންވަރަކަށް އިތުރުވެފައެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މިހާތަނަށް އައިއިރު، ކުށްކުރާ ގްރޫޕްތަކުން ސްކޫލް ނިންމާ އުމުރުގެ ކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ރޭވުންތެރިކަމާއެކު އެކުދިން ރެކްރޫޓުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންދާކަން ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް، ސިންތެޓިކް ޑްރަގްސްގެ ބާވަތްތައް ރާއްޖެއަށް އެތެރެކޮށް، އެތަކެތި ވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރީގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވަނީ ޒުވާނުންނެވެ. މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަގުފާރިކުރާ ފަރާތްތަކުން، ފައިސާގެ ދަހިވެތިކަން ދައްކައިގެންނާއި، ބިރުދައްކައިގެން ކުޑަކުދިންނާއި ޒުވާނުން މި ނެޓްވޯކްތަކުގެ ތެރެއަށް ވައްދައެވެ. ކޮފީ ޝޮޕްތަކާއި، ޕާކުތަކާއި، އަދި ބައެއް ފަހަރު ސްކޫލްތަކުގެ ކައިރީގައިވެސް މިފަދަ ގްރޫޕްތަކުން ހަރަކާތްތެރިވެ، ކުދިންގެ ސިކުނޑިތަކާ ކުޅެމުންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހަރުކަށި ފިކުރު ފަތުރާ ފަރާތްތަކުންވެސް، މުޖުތަމައުގައި އެކަހެރިވެފައިވާ ޒުވާނުން ހޯދައި، އެމީހުންގެ ސިކުނޑިތަކާ ކުޅެ، ނުރައްކާތެރި އަމަލުތަކަށް ހިތްވަރުދެމުންދާކަން އެއީ ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތެކެވެ. މި ދެ ނުރައްކާ ގުޅިފައިވާއިރު، ގިނަ ފަހަރަށް ކުށްކުރާ ގްރޫޕްތަކާއި ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މީހުންނާ ދެމެދު ފައިސާއާއި ހަތިޔާރުގެ މުއާމަލާތްތައް ހިނގާކަމަށް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނެއެވެ. މިއީ ގައުމީ ސަލާމަތަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.

މި ނުރައްކާތަކުން ޒުވާނުން ސަލާމަތްކުރުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑުގައި ހުރި ބޮޑެތި ބާގަވަތްތަކެވެ. މިހާރު އަމަލުކުރަމުންދާ ގާނޫނުލްއުގޫބާތާއި، ގޭންގު ކުށްތައް މަނާކުރުމުގެ ގާނޫނު ފަދަ ގާނޫނުތަކުން، ކުށުގެ ވެއްޓަށް ކުދިން ވެއްދުމަށް މަސައްކަތްކުރާ އިސް މޭސްތިރިންނާ ހަމައަށް ވާސިލުވުމަށް ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. ކުށްކުރާ ގްރޫޕްތަކުގެ ލީޑަރުން ގިނަ ފަހަރަށް ތިބެނީ ގާނޫނުގެ އަތްނުފޯރާ ފަށުގައެވެ. ކުށުގެ އަމަލު ހިންގަނީ މަސްތުވާތަކެތީގެ އަޅުންނަށް ހަދާފައިވާ ނުވަތަ ބިރުދައްކާފައިވާ ޒުވާނުން ލައްވައެވެ. ހެކިބަސް ދޭ މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ ރައްކާތެރިކަމެއް ގާނޫނުން ކަށަވަރުކޮށްދީފައި ނުވުމުގެ ސަބަބުން، ކޯޓުތަކުގައި މައްސަލަތައް ސާބިތުކުރުމަކީ ފުލުހުންނާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރުންނަށް އޮތް ބޮޑު ތަކުލީފެކެވެ. އެހެންކަމުން، ކުށްކުރާ ނެޓްވޯކްތައް ހިންގާ ފަރާތްތަކަށް ހަރުކަށި އަދަބު ދެވޭނެ ގޮތަށް ގާނޫނުތައް އިސްލާހުކުރަން ޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކުޑަކުދިންނާއި ޒުވާނުން ކުށުގެ ވެއްޓަށް ހުށަހެޅޭ ހާލަތްތަކުގައި، އެކަން ކުރާ ފަރާތްތަކާމެދު ވަގުތުން ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރަން ޖެހެއެވެ. ސިޔާސަތު އެކުލަވާލާ ފަރާތްތަކުން މިހާތަނަށް ގެންގުޅެފައިވާ ވިސްނުމަކީ ކުށެއް ކުރުމުން އެކަން ތަހުގީގުކުރުމެވެ. ނަމަވެސް، ބޭނުންވަނީ ކުށްކުރުމުގެ ކުރިން އެކަން ހުއްޓުވުމަށް ބާރުއަޅާ، ޕްރިވެންޓިވް ނުވަތަ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ގާނޫނީ ގޮތުން ލާޒިމުކުރާ އޮނިގަނޑެކެވެ. މިގޮތުން، ކުށްކުރާ ގްރޫޕްތަކަށް މާލީ ގޮތުން ލިބޭ މަންފާތައް ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި، މަނީ ލޯންޑަރިންގ ގާނޫނުތައްވެސް މިހާރަށްވުރެ ހަރުކަށިކޮށް، ތަންފީޒުކުރުން އަވަސްކުރަން ޖެހެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުމާއެކު، ސޯޝަލް މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް ކުދިން ރެކްރޫޓުކުރުމުގެ މައްސަލަ ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ. މިފަދަ ސައިބަރ ކުށްތައް ހުއްޓުވުމަށް މިހާރު ހުރި ގާނޫނުތައް ނުކުޅެދިފައިވާއިރު، ޑިޖިޓަލް ޕްލެޓްފޯމްތަކުގައި ހިންގާ ކުށުގެ އަމަލުތައް މޮނިޓަރކޮށް ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ގޮތަށް ގާނޫނީ އޮނިގަނޑު ފުޅާކުރަން ޖެހެއެވެ.

ގާނޫނީ އޮނިގަނޑު ހަރުދަނާކުރުމާއެކު، ދެން އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ ފަރުވާގެ ނިޒާމާއި އިޖުތިމާއީ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމެވެ. މަސްތުވާތަކެތީގެ ވަބާގައި ޖެހިފައިވާ ޒުވާނުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމަށް ހުރި މަރުކަޒުތަކުގެ ކާމިޔާބީގެ ނިސްބަތް ދަށްކަމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރެއެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް ފަރުވާ ފުރިހަމަކުރުމަށްފަހު ނުކުންނަ ޒުވާނުން އަނބުރާ ކުށުގެ ވެއްޓަށް ދިއުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ. އެހެންކަމުން، ބައިނަލްއަގުވާމީ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް ރިހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމްތައް ފަރުމާކޮށް، އެކަންކަން ތަންފީޒުކުރުމަށް ގާނޫނީ ބާރުވެރިކަން ދޭންޖެހެއެވެ. ފަރުވާގެ ތެރޭގައި ހުނަރު ދަސްކޮށްދިނުމާއި، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް ފަހިކޮށްދިނުން ހިމަނަން ޖެހެއެވެ. ސްކޫލްތަކުގެ ތެރެއިންނާއި މުޖުތަމައުގެ ތެރެއިން ކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ނަފްސާނީ އަދި އިޖުތިމާއީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެވޭނެ ނިޒާމުތައް ގާއިމުކުރަން ޖެހެއެވެ. ތައުލީމީ މަންހަޖުގެ ތެރެއިން، ކުށްކުރުމުގެ ނުރައްކާތަކާއި، ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ގެއްލުންތަކާމެދު ކުދިން ހޭލުންތެރިކުރުވުން މުހިންމެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކުށުގެ ވެއްޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑު ކުދިން ދެނެގަނެ، އެކުދިންނަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދީގެން ކައުންސެލިންގ އަދި މެންޓަރޝިޕް ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މިފަދަ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމުގައި އަމިއްލަ ޖަމިއްޔާތަކާއި، ކައުންސިލްތަކާއި، ސަރުކާރުގެ މުއައްސަސާތައް ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރެވޭނެ ގާނޫނީ މަގެއް ކޮށައިދޭން ޖެހެއެވެ. ކުޅިވަރާއި މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ފުޅާކޮށް، ޒުވާނުންގެ ހަކަތަ ހެޔޮ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ މަގުތައް ތަނަވަސްކޮށްދިނުމަކީވެސް ކުށް މަދުކުރުމަށް އެޅޭނެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބެލެނިވެރިންގެ ޒިންމާވެސް ގާނޫނީ ގޮތުން ކަނޑައަޅައި، ކުދިން ކުށުގެ ވެއްޓަށް ދިއުމަށް މަގުފަހިވާ ގޮތަށް އިހުމާލުވާ ފަރާތްތަކާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ނިޒާމެއް އޮތުން މުހިންމެވެ.

މިފަދަ ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަށް ވަކާލާތުކުރާއިރު، ބައެއް ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި ގާނޫނުތައް ހަރުކަށިކުރުމަކީ ހައްލެއް ނޫނެވެ. ފުލުހުންނާއި ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކުގައި އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތައް ނެތުމާއި، ތަހުގީގުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ބޭނުންވާ ތަމްރީނު ނެތުމަކީ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެއްކަމަށް އެފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ. އަދި ކުށުގެ ރެކޯޑު އޮންނަ ޒުވާނުންނާމެދު މުޖުތަމައުގައި އޮންނަ ނުރަނގަޅު ވިސްނުމުގެ ސަބަބުން، އެމީހުން އަނބުރާ މުޖުތަމައުއަށް އައުމަށް ހުރަސްއެޅޭކަމަށްވެސް ފާހަގަކުރެއެވެ. މިއީ ހަގީގަތެއް ކަމުގައިވިޔަސް، ވަސީލަތްތައް މަދުކަމަށް ބުނެ، ކުށްކުރާ ނެޓްވޯކްތަކަށް ފުރުސަތު ދީގެން ތިބެވެން ނެތްކަން ގަބޫލުކުރަން ޖެހެއެވެ. ވަސީލަތްތައް ހޯދުމާއެކު، ގާނޫނީ އޮނިގަނޑު ހަރުދަނާކުރުމުގެ މަސައްކަތް އެކުއެކީގައި ކުރިއަށް ގެންދަން މަޖުބޫރެވެ.

މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ގޮތް ނިންމަންވީ، ކުށްވެރިންގެ އަތްމައްޗަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒުވާން ޖީލު ދޫކޮށްލާނީތޯ ނުވަތަ ގާނޫނީ ގޮތުން އެކުދިންނަށް ރައްކާތެރިކަން ހޯދައިދޭނީތޯއެވެ. ކުށްކުރާ ގްރޫޕްތަކާއި ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މީހުން ދަނީ އެމީހުންގެ ވިއުގަތައް ފުޅާކޮށް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަރިންގެ ސިކުނޑިތައް ހިސޯރުކުރަމުންނެވެ. މަޖިލީހަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ގޭންގު ކުށްތަކާ ބެހޭ ގާނޫނަށް ގެންނަން އުޅޭ އިސްލާހުތައް ފާސްކުރުން ލަސްކުރުމަކީ، ކޮންމެ ދުވަހަކު އިތުރު ޒުވާނުންތަކެއް މަގުމަތިވުމަށް ދެވޭ ފުރުސަތެކެވެ. މި އިސްލާހުތައް އަންނަ މަހުގެ ނިޔަލަށް ފާސްކޮށް، ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން އަމަލީ ސިފަ ނުގެނެވިއްޖެނަމަ، ދެން އަންނަ ޖީލުގެ ސަލާމަތާމެދު ސުވާލު އުފެދޭނެއެވެ.