ވ. އަތޮޅުގައި މިދިޔަ ހަފުތާގައި ޑައިވިނަށް ގޮސް އުޅެނިކޮށް ގެއްލުނު އިޓަލީގެ ފަތުރުވެރިން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތުގައި އުޅެނިކޮށް، އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑުގެ ޑައިވިންގ ޔުނިޓުގައި މަސައްކަތްކުރަމުންދިޔަ މުހައްމަދު މަހުދީގެ ހާލު ސީރިއަސްވެ ނިޔާވި ހިތާމަވެރި ހާދިސާއާއެކު، ގިނަ ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ވަނީ މުހިންމު މައްސަލައަކަށް ހުއްޓިފައެވެ. އެއީ ރާއްޖޭގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކަށް ބޭރު ގައުމުތަކުން ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި ފޯރުކޮށްދޭ ޒަމާނީ އާލާތްތަކާއި ވަސީލަތްތައް، މިފަދަ ނާޒުކު ދަނޑިވަޅުތަކުގައި އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭތޯ އުފެދޭ ސުވާލެވެ. ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ބޭނުންކުރަންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު ވަސީލަތްތައް ރާއްޖޭގައި އެބަހުރިކަން، ބޭރުގެ ޑިޕްލޮމެޓުންގެ ބަސްމަގުން ދަނީ ހާމަވަމުންނެވެ. ނަމަވެސް، އެ ތަކެތީގެ ބޭނުން އެންމެ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ހިފޭތޯ މިއީ އާންމުން މިއަދު އުފައްދަމުންދާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސުވާލެވެ.

މި ހާދިސާއިން އުފެދުނު ސުވާލުތަކުގެ އަސްލާ ހަމައަށް ދިއުމަށް، ރާއްޖޭގެ ސަލާމަތީ ދާއިރާއަށް ބޭރުން ލިބޭ އެހީގެ ތާރީހަށް ބަލައިލުން މުހިންމެވެ. ރާއްޖެއަކީ އަބަދުވެސް ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުގެ ދީލަތި އެހީތެރިކަމަށް ބަރޯސާވާ ގައުމެކެވެ. ހާއްސަކޮށް ކަނޑުމަތީގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށާއި، ކާރިސާތަކުގައި ހަރަކާތްތެރިވުމަށް ބޭނުންވާ އުޅަނދުފަހަރާއި، މުވާސަލާތީ ނިޒާމުތަކުގެ އިތުރުން ޑައިވިންގ އާލާތްތައް އެކި ގައުމުތަކުން ދަނީ ރާއްޖެއަށް ހަދިޔާކުރަމުންނެވެ. ވަސީލަތްތައް މަދުކަމުގެ ޝަކުވާއަކީ އާންމުކޮށް އިވޭ އަޑަކަށް ވީނަމަވެސް، ހަގީގީ މައްސަލައަކީ ހުރި ވަސީލަތްތައް މެނޭޖުކުރުމުގައި ހުރި ދޯދިޔާކަން ކަމުގައި ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ. ބޭރު ގައުމުތަކުން މިފަދަ އަގުބޮޑު އާލާތްތައް ދިނުމުންވެސް، ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތްތަކުގައި އެ ތަކެތި ބޭނުންނުކުރެވޭނަމަ، އެހީގެ ހަގީގީ މަގުސަދު ހާސިލެއް ނުވެއެވެ.

މިފަދަ އެހީތަކުގެ ބޭނުން ހިފޭ މިންވަރާމެދު އާންމުންގެ މެދުގައި އޮތް ކަންބޮޑުވުންތައް އިތުރަށް ގޯސްވެގެން ދިޔައީ، މަހުދީ ނިޔާވި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ޖަޕާނުން ރާއްޖެއަށް ކަނޑައަޅާފައި ހުންނަވާ ސަފީރު އިޝިގާމީ ރޫމިކޯ އެކްސްގައި ކުރެއްވި ޕޯސްޓަކާ ގުޅިގެންނެވެ. އެ ޕޯސްޓުގައި ސަފީރު ވަނީ، ޑިސެމްބަރު 2024 ގައި ޖަޕާނު ސަރުކާރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިފާއީ ވުޒާރާއަށާއި އެމްއެންޑީއެފް ކޯސްޓްގާޑަށް ހަދިޔާކުރި މުހިންމު އާލާތްތަކެއްގެ މަތިން ހަނދާންކޮށްދެއްވާފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކަނޑުމަތީގެ މުވާސަލާތީ ނިޒާމުތަކާއި، ޕްރޮފެޝަނަލް ޑައިވިންގ އާލާތްތަކުގެ އިތުރުން، މީހުން ހޯދުމާއި ސަލާމަތްކުރުމުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ބޭނުންކުރާނެ ޕޯޓަބަލް ރީކޮމްޕްރެޝަން ޗެމްބަރު ފަދަ ޒަމާނީ ވަސީލަތްތައް ހިމެނޭކަން ސަފީރު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. މިއީ އެންމެ ފަހުގެ ޓެކްނޮލޮޖީގެ، އޮޕަރޭޝަނަލް ބޭނުންތަކަށް ހާއްސަކުރެވިފައިވާ އާލާތްތަކެކެވެ.

ސަފީރުގެ ޕޯސްޓުގައި އެންމެ ބޮޑަށް އަޅައިގަތް އެއް އިބާރާތަކީ، ފަހުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި އެ ތަކެތީގެ ބޭނުންތެރިކަން ފެނިގެންދިޔަ ކަމަށް އުންމީދުކުރައްވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވާ ވިދާޅުވުމެވެ. މިއީ ޑިޕްލޮމެޓިކް ބަސްމަގުން ބަލާއިރު، ދީފައިވާ އެހީގެ ބޭނުން އެންމެ ފުރިހަމައަށް ހިފިތޯ ކުރެވުނު ވަރަށް ސީދާ ސުވާލެކެވެ. އޭގައި ކުރުގޮތަކަށް ބުނަނީ “އަހަރުމެންވެސް އެހީވީމެވެ. އެތަކެތި ބޭނުންކުރިންހެއްޔެވެ؟” މިފަދައިންނެވެ. ޕޯޓަބަލް ރީކޮމްޕްރެޝަން ޗެމްބަރަކީ ޑައިވަރުންނަށް ދިމާވާ ޑީކޮމްޕްރެޝަން ސިކްނެސް (ޑީސީއެސް) ނުވަތަ ބެންޑްސްގެ ހާލަތްތަކުގައި ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމަށް ވަގުތުން ބޭނުންކުރެވޭނެ އެންމެ މުހިންމު އެއް އާލާތެވެ. މަހުދީގެ ހާދިސާގައި މިފަދަ އާލާތެއް އޮޕަރޭޝަން ސައިޓުގައި އޮތްތޯ އަދި އޭގެ ބޭނުންކުރެވުނުތޯ މިއީ އާންމުން މިއަދު އުފައްދަމުންދާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސުވާލެވެ. ފުން ކަނޑުތަކުގައި މީހުން ހޯދުމަށް ޑައިވްކުރާއިރު، މިފަދަ އާލާތްތައް އަތްފޯރާ ފަށުގައި ހުރުމަކީ އިހުތިޔާރީ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މަޖުބޫރީ ކަމެކެވެ.

ސަފީރުގެ މި ޕޯސްޓުން އުފައްދައިދިން ސުވާލުތަކާއެކު، ދެން ތިލަވެގެން އަންނަނީ ރާއްޖޭގައި ވަސީލަތްތައް މެނޭޖުކުރުމުގައި ހުރި އަޑީގެ މައްސަލަތަކެވެ. ރާއްޖޭގެ ސަލާމަތީ ދާއިރާގައި ވަސީލަތްތައް މަދުކަމުގެ ވާހަކައަކީ އަބަދުވެސް ދެކެވޭ ވާހަކައެކެވެ. ނަމަވެސް، ބޭރު ގައުމުތަކުން މިފަދަ އަގުބޮޑު އަދި މުހިންމު އާލާތްތައް ހަދިޔާކުރުމުންވެސް، އެ ތަކެތި އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ބޭނުންނުކުރެވޭނަމަ، މައްސަލައަކީ ވަސީލަތްތައް ނެތުން ނޫންކަން ސާފުވެއެވެ. މީގެ އަޑީގައި އޮތީ މެއިންޓެނަންސް ކަލްޗަރެއް ނެތުމާއި، އާލާތްތައް ބޭނުންކުރާނެ ގޮތުގެ ފުރިހަމަ ތަމްރީނު ނެތުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް ހަދިޔާކުރެވޭ ތަކެތި، ކުޑަ މަރާމާތަކަށް ބޭނުންވުމުން ނުވަތަ އޭގެ ސްޕެއަރ ޕާޓެއް ހަލާކުވުމުން، އެކަން ހައްލުނުކުރެވި ގުދަންކުރެވިފައި ހުންނަ ހުރުމަކީ ރާއްޖޭގެ މުއައްސަސާތަކުގައި އާންމު ކަމެކެވެ. މިއީ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ވަސީލަތްތައް ދެމެހެއްޓުމަށް ބޭނުންވާ ބަޖެޓާއި ރޭވުންތެރިކަން ނެތުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ޒަމާނީ އާލާތްތައް ބޭނުންކުރުމަށް ބޭނުންވާ ފަންނީ ތަމްރީނު މެދުކެނޑުމެއްނެތި ސިފައިންނަށް ދެވެމުންދޭތޯ މިއީވެސް ވިސްނާލަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ޕޯޓަބަލް ރީކޮމްޕްރެޝަން ޗެމްބަރެއް ފަދަ އާލާތެއް އޮޕަރޭޓްކުރުމަށް ހާއްސަ ތަމްރީނުތަކެއް ބޭނުންވެއެވެ. އެހީގެ ގޮތުގައި ތަކެތި ލިބޭއިރު ފުރަތަމަ ބުރަށް ތަމްރީނު ދެވުނު ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން މުއައްސަސާގެ ތެރޭގައި އެ އިލްމު ދެމެހެއްޓުމަށް އެކަށީގެންވާ ނިޒާމެއް ނޯވެއެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވަނީ، ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތެއް ދިމާވާއިރު، އެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރަން އެނގޭނެ މީހަކު ނެތުމެވެ. ނުވަތަ އެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުމުގެ އިތުބާރު ނެތުމެވެ. މިއީ ފުރާނައާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމަށް ވާއިރު، މިފަދަ އިހުމާލުތަކުގެ އަގު ވަރަށް ބޮޑެވެ.

މިފަދަ މައްސަލަތައް ތަކުރާރުވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި، ބޭރު ގައުމުތަކުން ދޭ އެހީތަކަށް ވާގޮތާމެދު ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް އޮތުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެހީދޭ ގައުމުތަކުންވެސް އެ ފަރާތްތަކުން ދޭ ތަކެތީގެ ބޭނުން ހިފޭ މިންވަރު މޮނިޓަރކުރެއެވެ. ޖަޕާނު ސަފީރުގެ ޓްވީޓުން އެކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް އެނގިގެންދެއެވެ. އެހެންކަމުން، ކުރިމަގުގައި އެހީ ހޯދުމަށްވެސް، މިހާރު ލިބިފައިވާ ވަސީލަތްތައް ރަނގަޅަށް ބަލަހައްޓައި، އޭގެ ބޭނުން އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހިފާކަން ސާބިތުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. ސަލާމަތީ ބާރުތަކުގެ އޮޕަރޭޝަނަލް ރެޑިނެސް ނުވަތަ ކުއްލި ހާލަތްތަކަށް ތައްޔާރުވެފައިވާ މިންވަރު ވަޒަންކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ހުރި ވަސީލަތްތަކުގެ އަދަދަކުން ނޫނެވެ. އެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރެވޭ ހާލަތުގައި ހުރި މިންވަރަކުންނެވެ.

ވ. އަތޮޅުގައި ހިނގި ހާދިސާގެ ތަހުގީގު ކުރިއަށްދާއިރު، މި ކަންކަމަށް އަލިއަޅުވާލުން މުހިންމެވެ. ޑިސެމްބަރު 2024 ގައި ލިބުނު ޕޯޓަބަލް ރީކޮމްޕްރެޝަން ޗެމްބަރު ފަދަ އާލާތްތައް އެ އޮޕަރޭޝަނުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ހާލަތުގައި ހުރިތޯއާއި، އެ ތަކެތި އޮޕަރޭޝަން ސައިޓަށް ގެންދެވުނުތޯ ކަށަވަރުކުރަން ޖެހެއެވެ. މި ސުވާލުތަކަށް ލިބޭ ޖަވާބުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ކުރިމަގުގައި ހިންގާ މީހުން ހޯދުމާއި ސަލާމަތްކުރުމުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކުގައި ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރާނެ ގޮތުގެ ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކެއް އެކުލަވާލައި، އެއަށް އަމަލުކުރަން ފެށުމަކީ ދެން އަންނަން އޮތް އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ފުރާނައެއް ސަލާމަތްކުރުމަށް އެޅޭނެ އެންމެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެވެ.